Ko‘p komponentli kinematik ta’sirlar sharoitida grunt to‘g‘onlarining mustahkamligini baholash

Qabul qilingan: 2026-07-24

Nashr etilgan: 2026-06-30

Annotatsiya























Maqolada grunt to‘g‘onlarining (tekis deformatsiya sharoitida) kuchlanish-deformatsiya holati va dinamik xatti-harakatini baholash muammosining hozirgi holati batafsil tahlil qilingan. Bunda konstruktiv xususiyatlarning notekisligi hamda gruntning viskoelastik xossalari hisobga olingan.

Grunt to‘g‘onlarining dinamik holatini baholash uchun mumkin bo‘lgan siljishlar prinsipi va D’Alamber prinsipi uyg‘unligiga asoslangan matematik model ishlab chiqilgan. Modelda gruntning viskoelastik xatti-harakati Boltsman–Volterra irsiylik nazariyasi asosida tavsiflangan. Masala kompleks arifmetikaga asoslangan chekli elementlar usuli yordamida yechilgan.

Tadqiqot obyekti sifatida balandligi 195 m bo‘lgan Pskem grunt to‘g‘onining turli rezonans tebranish rejimlaridagi barqarorlashgan majburiy tebranishlari ko‘rib chiqilgan. Aniqlanishicha, to‘g‘on tanasidagi kuchlanishlarning maksimal amplitudalari nafaqat birinchi rezonans chastotasida, balki yuqori chastotalarning zich spektri sohasida ham yuzaga keladi. Kulon–Mor mustahkamlik nazariyasi asosida inshootning mustahkamligi baholanib, to‘g‘on tanasining turli qismlari uchun mustahkamlik zaxirasi koeffitsiyentlari hisoblangan hamda tashqi ta’sir chastotalari rezonansga yaqin bo‘lganda eng xavfli uchastkalar aniqlangan.










 








 

 



Adabiyotlar ro'yxati

  1. Глаговский В.Б., Финагенов О.М. Оценка безопасности грунтовых гидротехнических сооружений при землетрясении // Известия ВНИИГ им. Б.Е. Веденеева. – 2000. – Т. 238. – С. 28–33.

  2. Красников Н.Д. Сейсмостойкость гидротехнических сооружений из грунтовых материалов. М.: Энергоиздат, – 1981. – 240 с.

  3. Ахмедов М.А. Землетрясение, последствия и защита. Ташкент: ТашГТУ, – 2016. – 387 с.

  4. Ахмедов М.А., Салямова К.Дж. Анализ и оценка повреждений гидротехнических сооружений. Ташкент: Фан ва технология, – 2016. – 160 с.

  5. Зарецкий Ю.К., Ломбардо В.Н. Статика и динамика грунтовых плотин. М.: Энергоиздат, – 1983. – 256 с.

  6. Константинов И.А. Динамика гидротехнических сооружений. Часть 2. Л.: Издательство ЛПИ, – 1976. – 196 с.

  7. Ломбардо В.Н. Статический расчет грунтовых плотин. М.: Энергия, – 1983. – 200 с.

  8. Ляхтер В.М., Ивашенко И.Н. Сейсмостойкость грунтовых плотин. М.: Наука, – 1986.– 233 с.

  9. Мирсаидов М.М. Теория и методы расчета грунтовых сооружений на прочность и сейсмостойкость. Ташкент: Фан, – 2010. – 312 с.

  10. Напетваридзе Ш.Г. Сейсмостойкость гидротехнических сооружений. М.: Госстройиздат, – 1959. – 218 с.

  11. Окамото Ш. Сейсмостойкость инженерных сооружений. М.: Стройиздат, 1980. – 324 с.

  12. Рассказов Л.Н., Бестужева А.С. Сейсмостойкость грунтовых плотин // Гидротехническое строительство. – 1997. – № 3. – С. 13–19.

  13. Мирсаидов М.М., Султанов Т.З. Оценка динамической прочности грунтовых плотин с учетом нелинейного деформирования. Ташкент: Адабиет учкунлари, – 2018. – 258 с.

  14. Gordan B., Adnan A. Excellent performance of earth dams under resonance motion using isolator damping layer // Shock and Vibration. – 2014. doi: http://dx.doi.org/10.1155/2014/432760

  15. Arbain A. et al. Vibration analysis of Kenyir dam power station structure using a real scale 3D model // Civil and Environmental Engineering Reports. – 2019. – Vol. 29. – No. 3. –P. 48–59. doi: http://dx.doi.org/10.2478/ceer-2019-0023

  16. Jafari M.K., Davoodi M. Dynamic characteristics evaluation of Masjed-Soleiman embankment dam using forced vibration test // 13th World Conference on Earthquake Engineering. Vancouver, – 2004. – Paper No. 2218.

  17. Inaudi J.A. et al. Foundation flexibility effects on the seismic response of concrete gravitydams. – 2000. – P. 1–16.

  18. Cantieni R. Assessing a dam’s structural properties using forced vibration testing // Proceedings. – 2001. – P. 1001–1006.

  19. Lo E., Pelecanos A., Pepper A. Comparison of shear-beam and dynamic finite-element modal analysis of earth dams // ICE Publishing. – 2018. doi: http://dx.doi.org/10.1680/sdar.64119.103

  20. Ike C.C.O. Classical analysis of the shear vibration characteristics of an embankment dam// Nigerian Journal of Technology. – 2008. – Vol. 27. – No. 1.

  21. Tarinejad R., Ahmadi M.T., Harichandran R.S. Full-scale experimental modal analysis of an arch dam // Soil Dynamics and Earthquake Engineering. – 2014. – Vol. 61–62. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.soildyn.2014.01.020 Sevim B., Altuni¸sik A.C. Determination of natural frequencies of arch dams based on reservoir levels using ambient and forced vibration tests // Civil Engineering Research Journal. – 2018. – Vol. 3. – No. 5. doi: http://dx.doi.org/10.19080/CERJ.2018.03.555623

  22. Silveira I.V., Pedroso L.J. Analysis of natural frequencies and modes of vibration involving dam-reservoir-foundation interaction // Third International Dam World Conference. – 2018.

  23. Zimmaro P., Ausilio E. Numerical evaluation of natural periods and mode shapes of earth dams for probabilistic seismic hazard analysis // Geosciences. – 2020. – Vol. 10. – P. 1–11. doi: http://dx.doi.org/10.3390/geosciences10120499

  24. Ebrahimian B., Noorzad A. Numerical earthquake response analysis of earth dams // Proceedings. – 2017. – P. 805–817. doi: http://dx.doi.org/10.3217/978-3-85125-564-5-109

  25. Hasani N., Ghanbari A., Hosseini S.A.A. Analytical estimation of natural frequency in earth dams considering foundation effects // Numerical Methods in Civil Engineering. –2016. – Vol. 1. – No. 1. – P. 7–13. doi: http://dx.doi.org/10.29252/nmce.1.1.7

  26. Hazwan M. et al. Prediction of the flow-induced vibration response of the Chenderoh dam // MATEC Web of Conferences. – 2018. – Vol. 217. – 01001. doi: http://dx.doi.org/10.1051/matecconf/201821701001

  27. Xia D., Liu Y., Liu J. Dynamic characteristics of soil-rockfill dam interaction system based on soil nonlinearity. – 2015. doi: http://dx.doi.org/10.11817/j.issn.1672-7207.2015.09.043

  28. Ariyan M., Habibagahi G., Nikooee E. Seismic response of earth dams considering dynamic properties of unsaturated zone // E3S Web of Conferences. – 2016. – Vol. 9. – 08002. doi: http://dx.doi.org/10.1051/e3sconf/20160908002

  29. Li Q. et al. Dynamic characteristics of tailings dam with geotextile tubes under seismic load // Reviews on Advanced Materials Science. – 2021. doi: http://dx.doi.org/10.1515/rams-2021-0046

  30. Raja M., Maheshwari B. Behaviour of earth dam under seismic load considering soil nonlinearity // Open Journal of Civil Engineering. – 2016. – Vol. 6. – No. 2. – P. 75–83. doi: http://dx.doi.org/10.4236/ojce.2016.62007

  31. Lo E., Pelecanos L. Building dams on rock or soft soil – frequency-domain analysis of dam-foundation interaction // Proceedings of the 20th BDS Conference. – 2018. doi: http://dx.doi.org/10.1680/sdar.64119.113

  32. Mirsaidov M.M., Toshmatov E.S. Spatial stress state and dynamic characteristics of earth dams // Magazine of Civil Engineering. – 2019. – Vol. 89. – No. 5. – P. 3–15. doi: http://dx.doi.org/10.18720/MCE.89.1

  33. Khusanov B., Khaydarova O. Stress-strain state of earth dam under harmonic effect // E3S Web of Conferences. – 2019. – Vol. 97. – 05043. doi: http://dx.doi.org/10.1051/e3sconf/20199705043

  34. Sultanov T.Z. et al. Strength assessment of earth dams // MATEC Web of Conferences. – 2019. – Vol. 265. – 04015. doi: http://dx.doi.org/10.1051/matecconf/201926504015

  35. Mirsaidov M.M., Sultanov T.Z., Yarashov J.A. Strength of earth dams considering elasticplastic soil properties // Magazine of Civil Engineering. – 2021. – Vol. 108. – No. 8. doi: http://dx.doi.org/10.34910/MCE.108.13

  36. Sultanov T.Z., Khodzhaev D.A., Mirsaidov M.M. Assessment of dynamic behavior of heterogeneous systems considering nonlinear viscoelastic soil properties // Magazine of Civil Engineering. – 2014. – Vol. 45. – No. 1. – P. 80–89.

  37. Чугаев Р.Р. Гидравлика. – Л.: Энергоиздат, – 1982. – 203 с.

  38. Колтунов М.А., Кравчук А.С., Майборода В.П. Прикладная механика деформируемого твердого тела. М.: Высшая школа, – 1983. – 349 с.

  39. Ильюшин А.А., Победря Б.Е. Основы математической теории термовязкоупругости. М.: Наука, – 1970. – 280 с.

  40. Бате К., Вилсон Е. Численные методы анализа и МКЭ. М.: Стройиздат, – 1982. – 448 с.

  41. Rzhanitsyn A.R. Creep Theory. M.: Stroyizdat, – 1968. – 416 p.

  42. Mirsaidov M.M., Sultanov T.Z. Use of linear heredity theory of viscoelasticity for dynamic analysis of earthen structures // Soil Mechanics and Foundation Engineering. – 2013. – Vol. 49. – No. 6. – P. 250–256. doi: http://dx.doi.org/10.1007/s11204-013-9198-8

  43. Цытович Н.А., Тер-Мартиросян З.Г. Основы прикладной геомеханики в строительстве. М.: Высшая школа, – 1981. – 317 с.

Mualliflar haqida

Mirsaidov M.M.
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Toshmatov E.S.
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Ishmatov A.N.
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Yarashov J.A.
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Urinov B.X.
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti

Litsenziya

Qanday iqtibos keltirish kerak

Ko‘p komponentli kinematik ta’sirlar sharoitida grunt to‘g‘onlarining mustahkamligini baholash. (2026). Mexanika Muammolari, 12(2), 13-24. https://pmjournal.uz/jour/article/view/3

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2010-7250 (Online)