Tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati
Uzbek Journal "Problems of Mechanics" ilmiy qaydning aniqligi, ishonchliligi, shaffofligi va doimiyligini ta’minlashga intiladi.
Nashrdan keyin muhim xato, etik muammo yoki materialning ishonchliligiga oid masala aniqlansa, jurnal tuzatish, xavotir bildirish bayonoti, maqolani qaytarib olish, materialni olib tashlash haqidagi bildirishnoma yoki boshqa tegishli yangilanishni e’lon qilishi mumkin.
Jurnal nashr qilingan maqolaning mazmuni, talqini, muallifligi yoki iqtibos qilinishiga ta’sir qiladigan yashirin o‘zgartirishlarni amalga oshirmaydi.
Tuzatishlar
Xato maqolaning aniqligi, tushunarliligi, manbaga mansubligi yoki taqdim etilishiga ta’sir qilsa, lekin uning asosiy natijalarini ishonchsiz qilmasa, tuzatish e’lon qilinishi mumkin.
Bunday xatolarga quyidagilar kiradi:
- mualliflarning ismlari yoki tashkilotlaridagi xatolar;
- noto‘g‘ri sonli qiymatlar, belgilar, tenglamalar, jadvallar yoki rasmlar;
- kiritilmagan minnatdorlik yoki deklaratsiyalar;
- mazmunga ta’sir qiladigan faktik yoki texnik xatolar;
- asosiy xulosalarni bekor qilmaydigan metod yoki tahlildagi cheklangan xatolar.
Zarur hollarda jurnal bildirishnomani muallif tuzatishi, nashriyotchi tuzatishi, Corrigendum yoki Erratum deb belgilashi mumkin.
Tuzatish bildirishnomasi, odatda:
- xato va uning tuzatilishini aniq tushuntiradi;
- tegishli maqolani ko‘rsatadi;
- asl maqola bilan elektron bog‘lanadi;
- tegishli hollarda DOI oladi;
- tuzatish sanasini ko‘rsatadi.
Nashr tarixini saqlagan holda asl maqolaga tuzatish bildirishnomasi va havola qo‘shilishi mumkin.
Mazmun yoki iqtibosga ta’sir qilmaydigan kichik imlo, format yoki texnik xatolar alohida bildirishnomasiz tuzatilishi mumkin.
Maqolani qaytarib olish
Maqola natijalari yoki xulosalari quyidagi sabablar tufayli ishonchsiz bo‘lib qolsa, qaytarib olinishi mumkin:
- ma’lumotlarni uydirma qilish yoki soxtalashtirish;
- jiddiy plagiat;
- muhim hisoblash, metodologik yoki tahliliy xatolar;
- jiddiy takroriy nashr;
- mualliflik yoki taqriz jarayonini manipulyatsiya qilish;
- jiddiy etik yoki huquqiy qoidabuzarlik;
- zarur ruxsat yoki roziliksiz nashr qilish;
- maqolaga bo‘lgan ishonchni jiddiy buzadigan boshqa holat.
Maqolani qaytarib olish ilmiy qaydni tuzatish va o‘quvchilarni maqolaga tayanmaslik kerakligi haqida ogohlantirishga qaratiladi. Bu, avvalo, mualliflarni jazolash vositasi emas.
Qaytarib olish bildirishnomasi, odatda:
- ochiq foydalanish uchun taqdim etiladi;
- qaytarib olingan maqola va uning DOI raqamini ko‘rsatadi;
- qaytarib olish sababini tushuntiradi;
- maqolani kim qaytarib olayotganini ko‘rsatadi;
- asl nashr bilan elektron bog‘lanadi;
- tegishli hollarda alohida DOI oladi.
Asl maqola, odatda, ochiq qoladi, ammo qaytarib olingani aniq belgilanadi. Uning mazmuni odatda o‘chirib tashlanmaydi.
Xavotir bildirish bayonoti
Quyidagi holatlarda maqolaga oid xavotir bildirish bayonoti e’lon qilinishi mumkin:
- tekshiruv hali yakunlanmagan bo‘lsa;
- mavjud dalillar yakuniy xulosa chiqarish uchun yetarli bo‘lmasa;
- muassasa o‘z vaqtida javob bermasa;
- jurnal yakuniy qaror uchun zarur ma’lumotni ololmasa;
- masala ko‘rib chiqilayotgan vaqtda o‘quvchilarni xabardor qilish zarur bo‘lsa.
Bayonot tasdiqlanmagan ayblovlarni aniqlangan fakt sifatida ko‘rsatmasdan, xavotir sababini tushuntiradi.
Keyinchalik xavotir bildirish bayonoti tuzatish, qaytarib olish yoki masala hal qilingani haqidagi bildirishnoma bilan almashtirilishi yoki to‘ldirilishi mumkin. Ayrim holatlarda u yakuniy bildirishnoma sifatida qolishi mumkin.
Yakuniy nashrdan oldin chiqarib olish
Qabul qilingan yoki yakuniy nashr jarayoni tugamasdan internetga joylashtirilgan material quyidagi hollarda chiqarib olinishi mumkin:
- jiddiy xato yoki qoidabuzarlik aniqlansa;
- maqola xato tarzda yoki takroran nashr qilinsa;
- huquqiy, etik yoki ruxsat talablari bajarilmasa;
- nashr jarayonini to‘g‘ri davom ettirish mumkin bo‘lmasa.
Nashr tarixining shaffofligini saqlash uchun zarur hollarda chiqarib olish bildirishnomasi ochiq qoladi.
Mualliflar maqola qabul qilingandan keyin shunchaki fikrini o‘zgartirgani sababli material chiqarib olinmaydi.
Nashr qilingan materialni olib tashlash
Nashr qilingan materialni to‘liq olib tashlash faqat quyidagi istisno holatlarda amalga oshiriladi:
- sud yoki vakolatli organ buni talab qilsa;
- mazmun noqonuniy yoki jiddiy tuhmat xususiyatiga ega bo‘lsa;
- nashr bevosita va jiddiy xavfsizlik tahdidini yuzaga keltirsa;
- maxfiy yoki shaxsiy ma’lumotlar noqonuniy oshkor qilingan bo‘lsa;
- intellektual mulk huquqlari jiddiy buzilib, masalani tuzatish yoki qaytarib olish orqali hal qilib bo‘lmasa.
Material olib tashlanganda, qonunchilikda taqiqlanmagan bo‘lsa, maqolaning bibliografik yozuvi va olib tashlash sababi haqidagi bildirishnoma saqlanadi.
Nashrdan keyingi ilmiy muhokama
Jurnal nashr qilingan maqolalarga oid dalillarga asoslangan izohlar, tanqidiy tahlillar, takroriy tadqiqot natijalari va javoblarni qabul qiladi.
Izohlar:
- maqolaning ilmiy mazmuniga tegishli bo‘lishi;
- professional va hurmatli tilda yozilishi;
- tegishli manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi;
- zarur hollarda tasdiqlovchi dalillarni taqdim etishi;
- shaxsiy ayblov yoki tuhmatli bayonotlarni o‘z ichiga olmasligi kerak.
Asl maqola mualliflariga, odatda, javob berish imkoniyati taqdim etiladi.
Muhim ilmiy hissa qo‘shadigan izoh va javoblar taqrizdan o‘tkazilib, alohida iqtibos qilinadigan material sifatida nashr etilishi mumkin.
Ko‘rib chiqish tartibi
Nashr qilingan maqolaga oid murojaatda quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:
- maqola nomi;
- mualliflarning ismlari;
- DOI yoki nashr ma’lumotlari;
- aniq xato yoki xavotirning tavsifi;
- tegishli dalillar;
- murojaat qiluvchining manfaatlar to‘qnashuvi.
Mualliflar va boshqa aloqador shaxslar, odatda, masala haqida xabardor qilinadi va ularga javob berish uchun asosli imkoniyat beriladi.
Jurnal mustaqil ekspertlar, muassasalar, etik qo‘mitalar, tadqiqot halolligi bo‘limlari yoki boshqa vakolatli organlar bilan maslahatlashishi mumkin.
Metama’lumotlar va Crossmark
Muhim tuzatishlar, qaytarib olish, chiqarib olish, xavotir bildirish bayonotlari va boshqa jiddiy yangilanishlar tegishli maqola bilan bog‘lanadi.
Tegishli hollarda jurnal DOI metama’lumotlari, maqola sahifasi, PDF fayli, indekslash yozuvlari va Crossmark ma’lumotlarini yangilaydi.
Apellatsiyalar
Mualliflar yoki boshqa manfaatdor shaxslar jurnalning Shikoyatlar va apellatsiyalar siyosatiga muvofiq ko‘rib chiqish tartibi ustidan asoslantirilgan apellatsiya berishi mumkin.
Apellatsiyada muhim faktik, protsessual xato yoki manfaatlar to‘qnashuvi ko‘rsatilishi kerak. Faqat natijaga rozi bo‘lmaslik yetarli asos hisoblanmaydi.
Siyosatni boshqarish
Ushbu siyosat 2026-yil 1-avgustdan kuchga kiradi va davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.
Tuzatish so‘rovlari yoki nashr qilingan maqolalarga oid murojaatlar quyidagi manzilga yuborilishi kerak: