Mualliflik tamoyillari

Uzbek Journal "Problems of Mechanics" mualliflikni bir vaqtning o‘zida ilmiy hissani e’tirof etish hamda nashr etilgan ishning aniqligi, halolligi va ishonchliligi uchun javobgarlik sifatida tan oladi.

Mualliflik akademik lavozim, institutsional vakolat, kasbiy maqom, moliyalashtirishni jalb qilish, ma’muriy mas’uliyat, shaxsiy munosabatlar yoki faxriy e’tirofga emas, balki salmoqli intellektual hissaga asoslanishi kerak.

Muallif sifatida ko‘rsatilgan barcha shaxslar jurnalning mualliflik mezonlariga javob berishi kerak. Ishga hissa qo‘shgan, ammo ushbu mezonlarga javob bermaydigan shaxslar muallif sifatida ko‘rsatilmasligi, ularning hissasi esa “Minnatdorlik” bo‘limida tegishli ravishda e’tirof etilishi kerak.

Mualliflik mezonlari

Muallif sifatida tan olinishi uchun shaxs quyidagi mezonlarning barchasiga javob berishi kerak:

1. ishning konsepsiyasi yoki dizaynini ishlab chiqishga yoxud ma’lumotlar va natijalarni olish, tahlil qilish, talqin etish, tekshirish yoki validatsiya qilishga salmoqli hissa qo‘shgan bo‘lishi;
2. qo‘lyozmani tayyorlashda yoki uning muhim intellektual mazmunini tanqidiy qayta ko‘rib chiqishda ishtirok etgan bo‘lishi;
3. nashrga taqdim etiladigan qo‘lyozmaning yakuniy nusxasini ko‘rib chiqqan va tasdiqlagan bo‘lishi;
4. o‘z hissasi uchun javobgarlikni qabul qilgan va ishning istalgan qismi aniqligi, halolligi yoki ishonchliligiga oid savollarni ko‘rib chiqishda hamkorlik qilishga rozi bo‘lgan bo‘lishi.

Barcha mualliflar o‘z hissasini aniq ko‘rsata olishi va oqilona darajada boshqa hammualliflar ishning qaysi qismlari uchun mas’ul ekanini tushunishi kerak.

Birinchi mezonga javob beradigan shaxslarga qo‘lyozmani tayyorlash yoki tanqidiy qayta ko‘rib chiqishda ishtirok etish va uning yakuniy nusxasini tasdiqlash uchun asosli imkoniyat berilishi kerak.

Mualliflik uchun yetarli bo‘lmagan hissalar

Quyidagi faoliyat turlari o‘z-o‘zidan, odatda, mualliflik uchun yetarli asos hisoblanmaydi:

• salmoqli intellektual hissa qo‘shmasdan moliyalashtirishni jalb qilish;
• umumiy ma’muriy yoki institutsional rahbarlik;
• yuqori akademik yoki boshqaruv lavozimini egallash;
• laboratoriya xonasi, uskunalar, materiallar yoki odatiy texnik yordamni taqdim etish;
• tadqiqotni intellektual ishlab chiqish, tahlil qilish yoki talqin etishda ishtirok etmasdan ma’lumotlar to‘plash;
• odatiy til tahriri, korrektura, formatlash yoki tarjima;
• salmoqli ilmiy hissa hisoblanmaydigan umumiy maslahatlarni taqdim etish;
• ishtirokchilar, tashkilotlar, inshootlar yoki tadqiqot joylariga kirishni tashkil qilish;
• pullik kasbiy yoki texnik xizmatlarni ko‘rsatish.

Bunday hissa qo‘shgan shaxslar tegishli hollarda va ularning roziligi bilan “Minnatdorlik” bo‘limida ko‘rsatilishi mumkin.

Qabul qilinmaydigan mualliflik amaliyotlari

Jurnal quyidagi amaliyotlarga yo‘l qo‘ymaydi:

Mehmon mualliflik: qo‘lyozmaning nufuzi, ishonchliligi yoki nashr etilish ehtimolini oshirish maqsadida shaxsni muallif sifatida ko‘rsatish.

Sovg‘a yoki faxriy mualliflik: shaxsni tegishli ilmiy hissa uchun emas, balki uning lavozimi, vakolati, shaxsiy munosabatlari yoki kutilayotgan o‘zaro manfaat sababli muallif sifatida ko‘rsatish.

Yashirin mualliflik: mualliflik mezonlariga javob beradigan salmoqli hissa qo‘shgan shaxsni mualliflar ro‘yxatidan chiqarib tashlash yoki professional yozuv yordami va boshqa muhim ko‘makni oshkor qilmaslik.

Sotib olingan, sotilgan yoki o‘tkazilgan mualliflik: moliyaviy, kasbiy yoki boshqa noqonuniy manfaat uchun mualliflik o‘rnini qo‘shish, olib tashlash, sotish, sotib olish yoki almashtirish.

Majburiy mualliflik: institutsional ierarxiya, rahbarlik vakolati, moliyalashtirish ustidan nazorat yoki boshqa bosim shakli orqali muayyan shaxsni mualliflar ro‘yxatiga kiritishni talab qilish.

Noto‘g‘ri mualliflik holatlari aniqlansa, qo‘lyozmani tahririy ko‘rib chiqish to‘xtatilishi, u rad etilishi, tuzatish yoki qaytarib olish e’lon qilinishi, tegishli muassasalar xabardor qilinishi yoki jurnalning Tadqiqot va nashr etikasini buzish siyosatiga muvofiq boshqa choralar ko‘rilishi mumkin.

Mualliflarning hissasi

Barcha ilmiy qo‘lyozmalarda har bir muallifning aniq hissasini ko‘rsatuvchi “Mualliflarning hissasi” bayonoti bo‘lishi kerak.

Tegishli hollarda hissalar CRediT Contributor Roles Taxonomy asosida bayon qilinishi kerak. CRediT aniq hissa rollarini belgilaydi va shaffoflikni oshiradi, biroq CRediT rolini ko‘rsatish shaxsning avtomatik ravishda mualliflik mezonlariga javob berishini anglatmaydi.

CRediTning tegishli rollari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Konseptualizatsiya;
• Ma’lumotlarni boshqarish;
• Rasmiy tahlil;
• Moliyalashtirishni jalb qilish;
• Tadqiqotni amalga oshirish;
• Metodologiya;
• Loyihani boshqarish;
• Resurslar;
• Dasturiy ta’minot;
• Ilmiy rahbarlik;
• Validatsiya;
• Vizualizatsiya;
• Dastlabki matnni yozish;
• Matnni ko‘rib chiqish va tahrirlash.

Faqat amalda bajarilgan rollar ko‘rsatilishi kerak.

Hissa bayonotida mualliflar bosh harflari orqali ko‘rsatilishi kerak. Ushbu bayonot qo‘lyozma taqdim etilishidan oldin barcha mualliflar tomonidan tasdiqlanishi lozim.

Ikki yoki undan ortiq muallif teng hissa qo‘shgan bo‘lsa, bu aniq ko‘rsatilishi mumkin. Birgalikdagi ilmiy rahbarlik yoki katta mualliflarning teng hissasi ham bajarilgan ishni to‘g‘ri aks ettirsa, qayd etilishi mumkin.

Mualliflar tartibi

Mualliflar tartibi qo‘lyozma taqdim etilishidan oldin barcha mualliflar tomonidan birgalikda kelishib olinishi kerak.

Jurnal mualliflar tartibini belgilamaydi va muayyan o‘rin avtomatik ravishda ma’lum hajm yoki turdagi hissani anglatadi deb hisoblamaydi.

Mualliflar o‘z fan sohasida qabul qilingan amaliyotga muvofiq tartibni belgilash va bu tartib ularning umumiy kelishuvini to‘g‘ri aks ettirishini ta’minlash uchun javobgardir.

Teng hissa, birgalikdagi birinchi mualliflik yoki birgalikdagi ilmiy rahbarlik haqidagi har qanday bayonot barcha mualliflar tomonidan tasdiqlanishi va qo‘lyozmada aniq ko‘rsatilishi kerak.

Mas’ul muallifning vazifalari

Mas’ul muallif qo‘lyozmani taqdim etish, taqriz, nashrga tayyorlash, nashr etish va nashrdan keyingi yozishmalar davomida jurnal bilan barcha mualliflar o‘rtasidagi asosiy aloqa shaxsi hisoblanadi.

Mas’ul muallif quyidagilar uchun javobgardir:

• barcha ko‘rsatilgan mualliflar jurnalning mualliflik mezonlariga javob berishini tasdiqlash;
• mualliflik mezonlariga javob beradigan hech bir ishtirokchi chiqarib tashlanmaganini ta’minlash;
• barcha mualliflar qo‘lyozma, mualliflar tartibi, bayonotlar va taqdim etishni tasdiqlaganini tekshirish;
• mualliflarning to‘liq va to‘g‘ri ismlari, affiliasiyalari, ORCID identifikatorlari va aloqa ma’lumotlarini taqdim etish;
• qo‘lyozmada mualliflar hissasi, moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi, etik tasdiqlash, rozilik, ma’lumotlarning mavjudligi va sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish haqidagi barcha zarur bayonotlar bo‘lishini ta’minlash;
• tahririy qarorlar, taqrizchi izohlari, tuzatish talablari va nashrga tayyorlash materiallarini barcha mualliflarga yetkazish;
• qayta ishlash jarayonida bandma-band javoblarni muvofiqlashtirish va taqdim etish;
• nashrdan oldin yakuniy nusxaning barcha mualliflar tomonidan tasdiqlanishini ta’minlash;
• nashrdan keyin ishga oid asosli savollarga javob berish;
• xatolarni tuzatish yoki halollikka oid masalalarni tekshirishda jurnal bilan hamkorlik qilish.

Qo‘lyozmani taqdim etishga oid ma’muriy vazifalar taqdim etuvchi muallif yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan bajarilishi mumkin. Biroq ma’muriy vazifalarning topshirilishi belgilangan mas’ul muallifning majburiyatlarini bekor qilmaydi yoki boshqa shaxsga o‘tkazmaydi.

Barcha mualliflarning majburiyatlari

Har bir muallif:

• o‘z hissasi to‘g‘ri bayon etilganini ta’minlashi;
• faqat o‘zi tayyorlagan bo‘limni emas, balki butun qo‘lyozmani ko‘rib chiqishi;
• taqdim etilgan va nashr uchun yakuniy nusxalarni tasdiqlashi;
• tegishli manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi;
• moliyalashtirish va institutsional yordamni oshkor qilishi;
• tasdiqlovchi ma’lumotlar, hujjatlar, tushuntirishlar yoki tuzatishlarga oid so‘rovlarda hamkorlik qilishi;
• jiddiy xato yoki muammo haqida mas’ul muallif va jurnalni darhol xabardor qilishi;
• o‘z hissasining halolligi uchun javobgarlikni qabul qilishi;
• ishning har qanday qismiga oid muammolarni hal qilishda hamkorlik qilishi kerak.

Hech bir qo‘lyozma barcha ko‘rsatilgan mualliflarning xabari va roziligisiz taqdim etilishi mumkin emas.

Guruh va konsorsium muallifligi

Rasmiy ravishda tashkil etilgan guruh yoki konsorsium tomonidan bajarilgan tadqiqot tegishli hollarda guruh nomi ostida nashr etilishi mumkin.

Qo‘lyozmada quyidagilar aniq ko‘rsatilishi kerak:

• guruh yoki konsorsium nomi;
• qo‘lyozma uchun bevosita javobgarlikni qabul qiluvchi shaxslar;
• jurnalning mualliflik mezonlariga javob beradigan mualliflar;
• mualliflik mezonlariga javob bermaydigan boshqa ishtirokchilar;
• jurnal bilan aloqa uchun mas’ul shaxs.

Texnik imkoniyat mavjud bo‘lganda, mualliflik mezonlariga javob beradigan alohida guruh a’zolari maqola metama’lumotlarida ko‘rsatilishi kerak.

Minnatdorlik

Ishga hissa qo‘shgan, ammo mualliflik mezonlariga javob bermaydigan shaxslar quyidagi faoliyatlari uchun e’tirof etilishi mumkin:

• texnik yordam;
• ma’muriy yordam;
• til tahriri yoki tarjima;
• statistik maslahat;
• inshootlar, uskunalar, materiallar yoki ma’lumotlarni taqdim etish;
• umumiy ilmiy maslahat;
• logistika yoki tashkiliy yordam.

Mualliflar shaxsni “Minnatdorlik” bo‘limida nomma-nom ko‘rsatishdan oldin uning roziligini olishi kerak.

Minnatdorlik bildirish, agar bu alohida tasdiqlanmagan bo‘lsa, nomi ko‘rsatilgan shaxs natijalar yoki xulosalarni ma’qullaydi degan ma’noni anglatmasligi kerak.

Oshkor etish va bayonotlar

Mualliflar quyidagilar haqida to‘liq va aniq bayonotlarni taqdim etishi kerak:

• moliyalashtirish manbalari;
• grant raqamlari va moliyalashtiruvchi tashkilotlarning rasmiy nomlari;
• moliyaviy va nomoliyaviy manfaatlar to‘qnashuvi;
• tegishli hollarda etik tasdiqlash;
• tegishli hollarda xabardor qilingan rozilik;
• tegishli hollarda shaxsni aniqlash imkonini beruvchi ma’lumotlarni nashr qilishga rozilik;
• ma’lumotlarning mavjudligi;
• tegishli hollarda kod, dasturiy ta’minot, modellar va materiallarning mavjudligi;
• sun’iy intellekt yoki sun’iy intellekt yordamidagi vositalardan foydalanish;
• mualliflarning hissasi.

Mualliflar muayyan munosabat tadqiqotga ta’sir qilmagan deb hisoblasalar ham, tegishli ma’lumotlarni oshkor qilishlari kerak.

Muhim ma’lumotlarni oshkor qilmaslik tahririy tekshiruv va tegishli tuzatish choralariga olib kelishi mumkin.

Ma’lumotlar va materiallarning shaffofligi

Mualliflar qo‘lyozma natijalarini tasdiqlovchi ma’lumotlar, kompyuter kodi, hisoblash modellari, dasturiy ta’minot, materiallar, protokollar va boshqa resurslarning mavjudligini bayon qilishi kerak.

Mualliflarga tadqiqotni tasdiqlovchi materiallarni ishonchli repozitoriylarga joylashtirish va imkon qadar DOI, ro‘yxatga olish raqami, doimiy identifikator yoki barqaror havolani taqdim etish tavsiya etiladi.

Quyidagi sabablar tufayli foydalanish cheklangan bo‘lsa, ommaviy ochiq foydalanish majburiy emas:

• shaxsiy hayot yoki maxfiylik talablari;
• etik tasdiqlash shartlari;
• intellektual mulk huquqlari;
• tijorat cheklovlari;
• qonunchilik talablari;
• milliy xavfsizlik yoki jamoat xavfsizligi masalalari;
• uchinchi tomon mulk huquqi;
• asosli texnik cheklovlar.

Foydalanish cheklangan hollarda Ma’lumotlarning mavjudligi bayonotida cheklovning xususiyati aniq tushuntirilishi va nazorat qilinadigan foydalanishni so‘rash mumkinligi ko‘rsatilishi kerak.

Mualliflar tasdiqlovchi materiallar amalda mavjud va havolalar ishlaydigan bo‘lmasa, ular ochiq foydalanishda deb da’vo qilmasligi kerak.

Affiliasiya

Har bir muallifning asosiy affiliasiyasi, odatda, taqdim etilgan tadqiqotning asosiy qismi bajarilgan yoki tadqiqotni asosiy darajada qo‘llab-quvvatlagan muassasani ko‘rsatishi kerak.

Agar muallif tadqiqot yakunlangandan keyin boshqa muassasaga o‘tgan bo‘lsa, dastlabki tadqiqot affiliasiyasi aniq saqlangan holda yangi muassasa joriy manzil yoki ikkilamchi affiliasiya sifatida ko‘rsatilishi mumkin.

Affiliasiyalar faqat institutsional nufuzni oshirish yoki mavjud bo‘lmagan yordamni ko‘rsatish maqsadida qo‘shilmasligi kerak.

Nashrdan keyin affiliasiyalar, odatda, tarixiy ilmiy qaydning bir qismi sifatida saqlanadi. Biroq faktik xatolar jurnalning Tuzatish va qaytarib olish siyosatiga muvofiq tuzatilishi mumkin. Keyinchalik ish joyining o‘zgarishi, odatda, maqolaga tuzatish kiritishni talab qilmaydi.

Mualliflarni identifikatsiya qilish

Mualliflarga ORCID tizimida ro‘yxatdan o‘tish va ORCID identifikatorini taqdim etish qat’iy tavsiya etiladi.

ORCID identifikatori u biriktirilgan muallifning o‘ziga tegishli bo‘lishi va texnik imkoniyat mavjud bo‘lganda jurnalning qo‘lyozma topshirish tizimi orqali tasdiqlanishi kerak.

Mualliflar quyidagilarni taqdim etmasligi kerak:

• boshqa shaxsning ORCID identifikatori;
• soxta tadqiqotchi identifikatorlari;
• chalg‘ituvchi institutsional yoki ilmiy profillar;
• noto‘g‘ri aloqa ma’lumotlari.

Taqdim etish jarayonining halolligini himoya qilish maqsadida jurnal zarur hollarda mualliflarning shaxsi, affiliasiyasi, institutsional elektron pochta manzili, ORCID yozuvlari va nashrlar tarixini tekshirishi mumkin.

Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish

Sun’iy intellekt vositalari, til modellari, chatbotlar va boshqa noinsoniy tizimlar muallif sifatida ko‘rsatilishi mumkin emas. Chunki ular qo‘lyozmani tasdiqlash, javobgarlikni qabul qilish, manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish, mualliflik huquqini o‘tkazish yoki ishning halolligiga oid savollarga javob berish imkoniyatiga ega emas.

Inson mualliflar quyidagilar uchun to‘liq javobgarlikni saqlab qoladi:

• qo‘lyozmaning aniqligi va originalligi;
• faktlar, hisob-kitoblar, havolalar, ma’lumotlar va yaratilgan mazmunni tekshirish;
• maxfiy yoki shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish;
• mualliflik huquqi va intellektual mulk talablariga rioya qilish;
• sun’iy intellekt vositalaridan tegishli foydalanishni oshkor qilish.

Sun’iy intellekt yoki sun’iy intellekt yordamidagi vositalardan oshkor qilinishi lozim bo‘lgan foydalanish jurnalning Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish siyosatiga muvofiq ko‘rsatilishi kerak.

Sun’iy intellekt yordamida tilni tahrirlash vositaga mualliflik huquqini bermaydi va mualliflarning yakuniy matn uchun javobgarligini bekor qilmaydi.

Qabul qilishdan oldin mualliflikni o‘zgartirish

Qo‘lyozma taqdim etilganidan keyin muallifni qo‘shish, olib tashlash yoki mualliflar tartibini o‘zgartirish haqidagi so‘rovlar istisno xususiyatiga ega bo‘lishi va imkon qadar qo‘lyozma qabul qilinishidan oldin taqdim etilishi kerak.

So‘rov quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

• taklif etilayotgan o‘zgartirish sababining aniq tushuntirilishi;
• yangilangan Mualliflar hissasi bayonoti;
• barcha mavjud mualliflarning yozma roziligi;
• qo‘shilayotgan yoki olib tashlanayotgan muallifning yozma roziligi;
• barcha mualliflar o‘zgartirishni tasdiqlaganligi haqida mas’ul muallifning tasdig‘i.

Jurnal rozilikni tasdiqlash uchun har bir muallif bilan alohida bog‘lanishi mumkin.

So‘rov ko‘rib chiqilayotgan davrda tahririy jarayon to‘xtatib turilishi mumkin. Asoslantirish yoki rozilik noaniq bo‘lsa, Bosh muharrir o‘zgartirishni tasdiqlashi, rad etishi yoki masalani tegishli muassasaga yuborishi mumkin.

Barcha manfaatdor tomonlarning fikrlari tegishli ravishda hisobga olinmasdan hech bir muallif ro‘yxatdan chiqarilmaydi.

Qabul qilingandan keyin mualliflikni o‘zgartirish

Qo‘lyozma qabul qilingandan keyin mualliflikni o‘zgartirish qat’iy tavsiya etilmaydi va faqat istisno hamda yetarlicha hujjatlashtirilgan holatlarda ko‘rib chiqiladi.

So‘rov baholanayotgan davrda nashr etish kechiktirilishi mumkin.

O‘zgartirish faqat muallif boshqa o‘rinni egallashni, akademik e’tirof olishni yoki yetarli hissa qo‘shmagan yuqori lavozimli hamkasbini qo‘shishni xohlagani sababli tasdiqlanmaydi.

Barcha manfaatdor mualliflar yozma rozilik berishi va o‘zgartirish nashrdan oldin Bosh muharrir tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Nashrdan keyin mualliflikni o‘zgartirish

Nashrdan keyin asoslangan mualliflik o‘zgarishi quyidagilarni talab qilishi mumkin:

• rasmiy tuzatish e’lon qilish;
• maqola metama’lumotlarini o‘zgartirish;
• indekslash va ro‘yxatga olish xizmatlarini xabardor qilish;
• mualliflar kelishuvga erisha olmagan hollarda institutsional tekshiruv;
• firibgar yoki chalg‘ituvchi mualliflik bilan bog‘liq jiddiy holatlarda maqolani qaytarib olish.

Dastlabki nashr qaydi saqlanadi va maxfiylik masalalari boshqa tartibni talab qilmasa, o‘zgarishlar shaffof tarzda hujjatlashtiriladi.

Muallif ismini o‘zgartirish

Muallif nashrdan keyin o‘z ismini yangilashni so‘rashi mumkin.

Jurnal muallifdan ism o‘zgarishining shaxsiy sababini oshkor qilishni yoki, ilmiy qayd yaxlitligini himoya qilish uchun shaxsni tekshirish asosli ravishda zarur bo‘lmasa, huquqiy hujjat taqdim etishni talab qilmaydi.

Texnik va huquqiy imkoniyat mavjud bo‘lsa, jurnal quyidagilarni yangilashi mumkin:

• maqolaning onlayn nusxasi;
• yuklab olinadigan nashr fayllari;
• maqola metama’lumotlari;
• indekslash tizimlariga yuborilgan ma’lumotlar;
• muallif profilidagi ma’lumotlar.

Muallifning so‘roviga ko‘ra, maxfiylik yoki xavfsizlik masalalari shunday tartibni asoslantirsa, ism o‘zgarishi ommaviy tuzatish bildirishnomasisiz amalga oshirilishi mumkin.

Vafot etgan yoki muomala qilish imkoniyatini yo‘qotgan mualliflar

Vafot etishidan yoki muomala qilish imkoniyatini yo‘qotishidan oldin mualliflik mezonlariga mos hissa qo‘shgan shaxs muallif sifatida saqlanib qolishi mumkin.

Agar muallif qo‘lyozma taqdim etilishidan yoki nashr qilinishidan oldin vafot etsa:

• mas’ul muallif jurnalni xabardor qilishi;
• vafot etgan muallifning hissasi aniq bayon qilinishi;
• qolgan mualliflar o‘zlariga ma’lum bo‘lgan ma’lumotlar asosida vafot etgan shaxs mualliflik mezonlariga javob berganini tasdiqlashi;
• vafot etganlik holati izoh yoki muallifga oid qaydda ko‘rsatilishi mumkin;
• vafot etgan muallif vafotidan keyin amalga oshirilgan harakatlarni tasdiqlagan deb ko‘rsatilmasligi kerak.

Agar muallif muloqot qilish imkoniyatini yo‘qotsa, jurnal har bir holatni alohida ko‘rib chiqadi va zarur hollarda hammualliflar, muallifning muassasasi yoki vakolatli vakildan ma’lumot so‘rashi mumkin.

Bosh muharrir mavjud dalillar mualliflikni saqlash uchun yetarliligini aniqlash vakolatini saqlab qoladi.

Maxfiylik

Mualliflar maxfiy tahririy ma’lumotlarga mas’uliyat bilan munosabatda bo‘lishlari kerak.

Mualliflar quyidagilarni ommaga oshkor qilmasligi kerak:

• maxfiy taqrizchilar shaxsi;
• maxfiy tahririy yozishmalar;
• maxfiy deb belgilangan taqriz xulosalari;
• ichki tahririy muhokamalar;
• boshqa shaxsga oid himoyalangan ma’lumotlar.

Mualliflar qo‘lyozmani tayyorlash, tuzatish yoki unga javob berish uchun zarur hollarda qo‘lyozma va tahririy yozishmalarni hammualliflar hamda vakolatli ishtirokchilar bilan baham ko‘rishi mumkin.

Qo‘lyozmalarning ochiq joylashtirilishi jurnalning Preprint siyosati bilan tartibga solinadi. Zarur bo‘lsa, preprint mavjudligi qo‘lyozma taqdim etilayotgan vaqtda oshkor qilinishi kerak.

Mualliflar anonim taqrizchilar shaxsini aniqlashga urinmasligi, ular bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘lanmasligi yoki taqrizda ishtirok etgan deb taxmin qilingan shaxslarga qarshi javob choralarini ko‘rmasligi kerak.

Mualliflik nizolari

Mualliflar o‘rtasida kelishmovchilik mavjud bo‘lganda jurnal ilmiy hissaning huquqiy yoki faktik egaligini mustaqil aniqlash vakolatiga ega emas.

Mualliflik nizosi yuzaga kelganda jurnal:

• taqriz, qabul qilish yoki nashr jarayonini to‘xtatib turishi;
• barcha manfaatdor mualliflardan yozma bayonotlar va hissa haqidagi hujjatlarni so‘rashi;
• taklif etilgan mualliflar ro‘yxatini tasdiqlashni talab qilishi;
• mualliflarga masalani o‘z muassasalari orqali hal qilishni tavsiya etishi;
• muassasa, tadqiqot halolligi bo‘limi, moliyalashtiruvchi tashkilot yoki boshqa vakolatli organga murojaat qilishi;
• zarur hollarda tuzatish, xavotir bildirish bayonoti yoki qaytarib olishni e’lon qilishi mumkin.

Muharrirlar institutsional tekshiruvni talab qiladigan hal etilmagan mualliflik nizolarini mustaqil ravishda hal qilmasligi kerak.

Nizo hal etilmaguncha jurnal qo‘lyozmani ko‘rib chiqishni davom ettirishdan bosh tortishi mumkin.

Mualliflikka oid ehtimoliy qoidabuzarliklar

Mehmon, sovg‘a, yashirin, sotib olingan, majburiy, soxta yoki manipulyatsiya qilingan mualliflikdan shubhalanganda jurnal quyidagilarni talab qilishi mumkin:

• har bir muallifning alohida hissa bayonoti;
• har bir muallifning yozma tasdig‘i;
• dastlabki tadqiqot hujjatlari;
• hissani tasdiqlovchi yozishmalar;
• institutsional tasdiq;
• professional yozuv yordami yoki uchinchi tomon xizmatlari haqidagi ma’lumotlar.

Da’volar mavjud dalillar baholanmasdan turib qoidabuzarlik yuz bergani haqida xulosa qilinmagan holda, adolatli va maxfiy ravishda ko‘rib chiqiladi.

Choralar qo‘lyozmani rad etish, tuzatish, maqolani qaytarib olish, kelgusidagi qo‘lyozmalarni cheklash, shaxsni tahririy vazifadan chetlashtirish yoki tegishli muassasalarni xabardor qilishni o‘z ichiga olishi mumkin.

Tashqi standartlar

Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnalining mualliflik amaliyoti quyidagi standart va hujjatlarga asoslanadi:

• COPE Core Practices;
• COPEning mualliflik va hissa qo‘shishga oid tavsiyalari;
• COPEning mualliflar ro‘yxatini o‘zgartirishga oid tavsiyalari;
• COPEning muallif ismini o‘zgartirishga oid tavsiyalari;
• CRediT Contributor Roles Taxonomy;
• jurnalning Publication Ethics and Malpractice Statement hujjati;
• jurnalning Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati;
• jurnalning Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish siyosati;
• amaldagi milliy qonunchilik va xalqaro miqyosda tan olingan tadqiqot halolligi standartlari.

Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat 2026-yil 1-avgustdan kuchga kiradi va uning amaldagi etik standartlar hamda Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnalining tahririy amaliyotiga muvofiqligini ta’minlash maqsadida davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Mualliflikka oid savollar, mualliflar ro‘yxatini o‘zgartirish haqidagi so‘rovlar, mualliflik bo‘yicha shikoyatlar yoki ehtimoliy mualliflik qoidabuzarliklari haqidagi xabarlar jurnal tahririyatiga instmechofficial@gmail.com elektron pochta manzili orqali yuborilishi kerak.

Barcha tegishli murojaatlar jurnalning amaldagi siyosatlari va tegishli COPE tavsiyalariga muvofiq ko‘rib chiqiladi.