Elastiklik nazariyasining kuchlanishlardagi tekis dinamik masalasini sonli yechish

Qabul qilingan: 2026-10-13

Nashr etilgan: 2026-09-30

Annotatsiya

Ushbu tadqiqotda kuchlanish tenzori komponentlari asosiy noma’lumlar sifatida qaraladigan elastiklik nazariyasining tekis dinamik masalasini qo‘yish va sonli yechish ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi bir jinsli izotrop elastik muhitda dinamik kuchlanish maydonini bevosita aniqlash uchun sonli algoritm ishlab chiqishdan iborat. Harakat tenglamalari, deformatsiya–siljish munosabatlari va Guk qonuni asosida kuchlanishlarga nisbatan uchta differensial tenglamadan iborat tizim hosil qilinib, u boshlang‘ich va chegaraviy shartlar bilan to‘ldiriladi. Fazoviy diskretlashtirish Galerkin chekli elementlar usuli yordamida amalga oshiriladi. Vaqt bo‘yicha integrallash C++ dasturida Newmark usuli va FreeFEM++ muhitida chekli ayirmalar sxemasi yordamida bajariladi. To‘g‘ri to‘rtburchak sohaning yuqori chegarasiga vaqtga bog‘liq normal yuk ta’sir ettiriladi, qolgan chegaralar esa sirt kuchlaridan xoli deb qabul qilinadi. Kuchlanishlarning fazoviy taqsimotlari hamda soha markazidagi normal kuchlanishning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi olindi. Ikki xil dasturiy amalga oshirishni taqqoslash kuchlanishlar taqsimoti va ularning tebranish xususiyatlari bo‘yicha sifat jihatdan moslikni ko‘rsatdi. Natijalar ushbu yondashuvning kuchlanishlar orqali ifodalangan elastiklik nazariyasining tekis dinamik masalalarini sonli tadqiq etishda qo‘llash mumkinligini ko‘rsatadi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Newmark NM. A Method of Computation for Structural Dynamics. Journal of the Engineering Mechanics Division, ASCE. 1959;85(EM3):67–94.

  2. Benthien GW, Gurtin ME, Ralston TD. On the semi-discrete Galerkin method for hyperbolic problems and its application to problems in elastodynamics. Archive for Rational Mechanics and Analysis. 1972;48:51–63.

  3. Yu Z, Xie X. Semi-Discrete and Fully Discrete Hybrid Stress Finite Element Methods for Elastodynamic Problems. Numerical Mathematics: Theory, Methods and Applications. 2015;8(4):582–604.

  4. Shemyakin EI. Dinamicheskie zadachi teorii uprugosti i plastichnosti: kurs lekcij [Dynamic problems of elasticity and plasticity: lecture course]. Novosibirsk: NGU; 1968. 337 p. (In Russian).

  5. Novackij V. Dinamicheskie zadachi termouprugosti [Dynamic problems of thermoelasticity]. Moscow: Mir; 1970. 256 p. (In Russian).

  6. Shemyakin EI. Vvedenie v teoriyu uprugosti [Introduction to elasticity theory]. Moscow: Moscow State University Publishing House; 1993. 95 p. (In Russian).

  7. Konovalov AN. Dinamicheskaya zadacha teorii uprugosti v postanovke skorosti–napryazheniya [Dynamic elasticity problem in velocity–stress formulation]. Differencial’nye uravneniya. 1999;35(2):238–248. (In Russian).

  8. Konovalov AN. Reshenie zadach teorii uprugosti v napryazheniyakh [Solving problems of elasticity theory in stresses]. Novosibirsk: NGU; 1979. (In Russian).

  9. Zienkiewicz OC, Taylor RL, Zhu JZ. The Finite Element Method: Its Basis and Fundamentals. 7th ed. Oxford: Elsevier; 2013.

  10. Zienkiewicz OC, Taylor RL. The Finite Element Method. Vol. 2: Solid Mechanics. 5th ed. Oxford: Butterworth-Heinemann; 2000.

  11. Hughes TJR. The Finite Element Method: Linear Static and Dynamic Finite Element Analysis. Mineola, New York: Dover Publications; 2000.

  12. Kalandarov A, Khaldjigitov A, Atabayev K. Coupled plane problem of dynamic thermal elasticity in stresses. In: AIP Conference Proceedings, Vol. 3265, No. 1; 2025:050024. https://doi.org/10.1063/5.0267727.

  13. Khaldjigitov AA, Kalandarov AK, Yusupov YS. Svyazannye zadachi termouprugosti i termoplastichnosti [Coupled problems of thermoelasticity and thermoplasticity]. Tashkent: Fan va texnologiya; 2019. 193 p. (In Russian).

  14. Khaldjigitov AA, Tilovov OU. Chislennoe reshenie chastichno-svyazannoj zadachi termouprugosti v napryazheniyakh [Numerical solution of a partially coupled thermoelasticity problem in stresses]. Problemy mekhaniki. 2023;(3). (In Russian).

Mualliflar haqida

Akmal Bobonazarov
Oʻzbekiston Milliy Universiteti
Abduvali Xaldjigitov
Oʻzbekiston Milliy Universiteti
Otajon Tilovov
Oʻzbekiston Milliy Universiteti

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 “Mexanika muammolari” O‘zbekiston jurnali

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Elastiklik nazariyasining kuchlanishlardagi tekis dinamik masalasini sonli yechish. (2026). “Mexanika Muammolari” O‘zbekiston Jurnali, 37(3). https://pmjournal.uz/jour/article/view/20

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.

ISSN 2010-7250 (Print)