Tadqiqot etikasi siyosati
Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnaliga taqdim etiladigan barcha qo‘lyozmalar tadqiqot halolligi, etik xulq-atvor, aniqlik, shaffoflik va mas’uliyatli ilmiy faoliyatning umumiy qabul qilingan tamoyillariga muvofiq bo‘lishi kerak.
Mualliflar tadqiqotning amaldagi huquqiy, institutsional, kasbiy va etik talablarga muvofiqligi uchun javobgardir. Jurnal Nashr etikasi qo‘mitasining — COPE tegishli tavsiyalariga amal qiladi.
Tadqiqot halolligi
Mualliflar:
- tadqiqot natijalarini aniq va halol taqdim etishi;
- ma’lumotlarni uydirma qilish, soxtalashtirish, plagiat, takroriy nashr hamda ma’lumot yoki tasvirlarni manipulyatsiya qilishga yo‘l qo‘ymasligi;
- barcha manbalarni to‘g‘ri ko‘rsatishi;
- faqat jurnalning mualliflik mezonlariga javob beradigan shaxslarni muallif sifatida kiritishi;
- manfaatlar to‘qnashuvi, moliyalashtirish manbalari va sun’iy intellekt vositalaridan jiddiy foydalanishni oshkor qilishi;
- ma’lumotlar, dasturiy ta’minot, rasmlar, materiallar, uskunalar va intellektual mulkdan foydalanish uchun zarur ruxsatlarni olishi kerak.
Etik tasdiq
Mexanika sohasidagi ko‘pchilik nazariy, hisoblash va muhandislik tadqiqotlari rasmiy etik tasdiqni talab qilmaydi.
Biroq quyidagi tadqiqotlarda etik tasdiq olinishi shart:
- inson ishtirokchilari yoki shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlardan foydalanilganda;
- insondan olingan materiallardan foydalanilganda;
- hayvonlar ishtirok etganda;
- institutsional, huquqiy, ekologik yoki xavfsizlik nazoratini talab qiladigan faoliyat amalga oshirilganda.
Etik tasdiq talab qilinmasa, mualliflar quyidagi bayonotni kiritishi mumkin:
Etik tasdiq: talab etilmaydi.
Etik tasdiq talab qilinsa, qo‘lyozmada tasdiqlovchi organning nomi va mavjud bo‘lsa, ruxsat raqami ko‘rsatilishi kerak.
Inson ishtirokchilari va shaxsiy ma’lumotlar
Inson ishtirokchilari, so‘rovnomalar, suhbatlar, kasbiy baholashlar yoki shaxsni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlar bilan bog‘liq tadqiqotlar amaldagi etik va ma’lumotlarni himoya qilish talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
Talab etilgan hollarda mualliflar xabardor qilingan rozilikni olishi va ishtirokchilarning shaxsiy hayoti hamda maxfiyligini himoya qilishi kerak.
Eksperimental, dala va ishlab chiqarish tadqiqotlari
Eksperimental yoki dala tadqiqotlarini boshlashdan oldin mualliflar muassasa, laboratoriya, korxona, obyekt egasi, xavfsizlik organlari yoki davlat tashkilotlarining zarur ruxsatlarini olishi kerak.
Tadqiqot:
- xavfsizlik va ekologik talablarga muvofiq bo‘lishi;
- odamlar, mol-mulk, infratuzilma va atrof-muhitga asossiz xavf tug‘dirmasligi;
- uskuna va obyektlardan qonuniy hamda mas’uliyatli foydalanishni ta’minlashi;
- muhim xavf va cheklovlarni oshkor qilishi kerak.
Ma’lumotlar va metodologik shaffoflik
Mualliflar metodlar, tajriba sharoitlari, materiallar, dasturiy ta’minot, hisoblash modellari, farazlar, hisob-kitoblar va tahlil jarayonlarini tadqiqotni baholash va takrorlash imkonini beradigan darajada bayon qilishi kerak.
Tadqiqot ma’lumotlari va tasdiqlovchi materiallar saqlanishi hamda asosli zarurat tug‘ilganda jurnalga taqdim etilishi kerak.
Majburiy bayonotlar
Tadqiqot xususiyatiga qarab, har bir qo‘lyozmada quyidagilarga oid bayonotlar bo‘lishi kerak:
- etik tasdiq;
- xabardor qilingan rozilik;
- moliyalashtirish;
- manfaatlar to‘qnashuvi;
- mualliflarning hissasi;
- ma’lumotlarning mavjudligi;
- sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish.
Talablarga rioya qilmaslik
Jurnalning etik talablariga javob bermaydigan qo‘lyozmalar qaytarilishi, rad etilishi, ko‘rib chiqilishi to‘xtatilishi yoki qo‘shimcha tekshiruvga yuborilishi mumkin.
Nashrdan keyin jiddiy qoidabuzarlik aniqlansa, jurnal o‘z siyosatlariga muvofiq tuzatish, xavotir bildirish bayonoti yoki maqolani qaytarib olish haqidagi bildirishnomani e’lon qilishi mumkin.
Siyosatni boshqarish
Ushbu siyosat 2026-yil 1-avgustdan kuchga kiradi va davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot etikasiga oid savollar quyidagi manzilga yuborilishi kerak: