Tahririy boshqaruv va tahririy mustaqillik siyosati

1. Siyosatning maqsadi

Ushbu siyosat “Mexanika muammolari” O‘zbekiston jurnalining boshqaruv tuzilmasi, vakolatlar taqsimoti, qaror qabul qilish tartibi va tahririy mustaqillik kafolatlarini belgilaydi.

Siyosat Ta’sischi, Nashriyot, Bosh muharrir, tahririyat va Tahrir hay’ati o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi hamda ilmiy va tahririy qarorlarning xolis, shaffof va mustaqil tarzda qabul qilinishini ta’minlaydi.

2. Qo‘llanish sohasi

Siyosat quyidagilarga nisbatan qo‘llaniladi:

• Ta’sischi;
• Nashriyot;
• Bosh muharrir;
• Bosh muharrir o‘rinbosarlari;
• bo‘lim muharrirlari va assotsiatsiyalangan muharrirlar;
• mas’ul kotib;
• Tahrir hay’ati a’zolari;
• taklif etilgan muharrirlar;
• tahririy, texnik va ma’muriy xodimlar;
• tahririy qarorlarda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar.

Siyosat odatiy va maxsus sonlar, tematik to‘plamlar, taklif etilgan muharrirlar boshqaruvidagi materiallar, tuzatishlar, maqolani qaytarib olish, shikoyat va apellyatsiyalarga nisbatan tatbiq etiladi.

3. Tahririy boshqaruv tamoyillari

Jurnal boshqaruvi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:

1. tahririy mustaqillik;
2. ilmiy xolislik;
3. akademik erkinlik;
4. hisobdorlik va javobgarlikning aniq taqsimlanishi;
5. maxfiylik;
6. shaffoflik;
7. manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish;
8. jurnal siyosatlarini adolatli va izchil qo‘llash;
9. ilmiy nashr yaxlitligini himoya qilish;
10. ilmiy qarorlarni moliyaviy, institutsional, ma’muriy, siyosiy va tijoriy manfaatlardan ajratish.

4. Ta’sischi

Jurnalning Ta’sischisi — O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi M.T. O‘rozboyev nomidagi Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti.

Ta’sischi:

• jurnalning institutsional va ilmiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashi;
• tashkiliy va akademik resurslar taqdim etishi;
• jurnalning strategik rivojlanishida ishtirok etishi;
• belgilangan tartib asosida tahririy lavozimlarga nomzodlarni tavsiya yoki tasdiqlashi;
• jurnal faoliyatining uzluksizligi va ilmiy obro‘sini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Ta’sischi:

• muayyan qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etishni talab qilmasligi;
• qarorga ta’sir qilish maqsadida taqrizchilar tanloviga aralashmasligi;
• maxfiy taqriz materiallariga aralashmasligi;
• ilmiy asoslangan natijalarning noilmiy sabablarga ko‘ra nashr qilinishiga to‘sqinlik qilmasligi;
• institutsional, siyosiy, moliyaviy yoki shaxsiy manfaatlar asosida qarorlarga ta’sir qilmasligi kerak.

5. Nashriyot

I-EDU GROUP LLC jurnal Nashriyoti sifatida texnik, nashriy, ma’muriy va raqamli yordamni ta’minlaydi.

Nashriyot:

• jurnalning nashriyot platformasini yuritadi;
• materiallarni tayyorlash, nashr qilish va onlayn tarqatishni ta’minlaydi;
• DOI ro‘yxatdan o‘tkazilishi va metadata yuritilishini ta’minlaydi;
• texnik aloqa va platforma yordamini amalga oshiradi;
• ochiq kirish, mualliflik huquqi, litsenziyalash va arxivlash ishlarini ta’minlaydi;
• jurnal haqidagi ma’lumotlarning aniqligi va ochiqligini nazorat qiladi;
• etik va postpublikatsion masalalarda tahririyatni qo‘llab-quvvatlaydi;
• to‘lovlar, reklama, homiylik va marketingni ilmiy qarorlardan ajratib boshqaradi.

Nashriyot muayyan qo‘lyozmani noilmiy sabablarga ko‘ra qabul qilish, rad etish yoki nashr qilishni talab qilish huquqiga ega emas.

APC to‘lovi, to‘lovdan ozod qilish, reklama, homiylik yoki tijoriy manfaatlar taqriz va tahririy qarorga ta’sir qilmasligi kerak.

6. Bosh muharrir

Bosh muharrir jurnalning ilmiy va tahririy yaxlitligi uchun umumiy javobgarlikka ega.

Bosh muharrir:

• jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga rahbarlik qiladi;
• ilmiy yo‘nalish va rivojlanish ustuvorliklarini belgilaydi;
• tahririy mustaqillikni himoya qiladi;
• materiallarning jurnal maqsadi va ilmiy qamroviga muvofiqligini nazorat qiladi;
• taqriz va tahririy qarorlar jarayonini boshqaradi;
• qo‘lyozmalarni malakali muharrirlarga biriktiradi;
• mustaqil taqrizchilar va muharrirlarni tayinlaydi yoki tasdiqlaydi;
• qarama-qarshi taqrizlarni baholaydi va zarur bo‘lsa qo‘shimcha ekspert jalb qiladi;
• murakkab ilmiy, etik va protsessual masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;
• tuzatish, retraction va Expression of Concern jarayonlarini boshqaradi;
• qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy vakolatga ega;
• yakuniy tahririy qaror uchun javob beradi.

Taqrizchi va muharrirlarning tavsiyalari maslahat xarakteriga ega. Bosh muharrir ularni xolis ko‘rib chiqadi, biroq ilmiy, metodologik, etik yoki protsessual asos mavjud bo‘lsa, boshqa qaror qabul qilishi mumkin.

7. Vakolatlarni topshirish va vaqtincha yo‘qlik

Bosh muharrir qo‘lyozmani boshqarishni o‘rinbosar, bo‘lim muharriri, assotsiatsiyalangan muharrir yoki boshqa malakali mustaqil muharrirga topshirishi mumkin.

Vakolatni topshirish Bosh muharrirning jurnal yaxlitligi uchun umumiy javobgarligini bekor qilmaydi.

Bosh muharrir vaqtincha bo‘lmagan davrda ayrim vakolatlar rasmiy vakolat berilgan o‘rinbosar tomonidan bajarilishi mumkin. U ham mustaqillik, maxfiylik va manfaatlar to‘qnashuvi talablariga rioya qilishi shart.

8. Muharrir o‘rinbosarlari, bo‘lim va assotsiatsiyalangan muharrirlar

Muharrir o‘rinbosarlari tahririy faoliyatni muvofiqlashtirishda Bosh muharrirga yordam beradi va ularga biriktirilgan qo‘lyozmalarni boshqaradi.

Bo‘lim va assotsiatsiyalangan muharrirlar:

• o‘z mutaxassisligi doirasidagi qo‘lyozmalarni boshqaradi;
• dastlabki ilmiy baholashni o‘tkazadi yoki nazorat qiladi;
• malakali va mustaqil taqrizchilarni tanlaydi;
• taqriz jarayonini nazorat qiladi;
• taqrizlar va muallif javoblarini baholaydi;
• Bosh muharrirga asoslangan tavsiya beradi;
• etik, metodologik va manfaatlar to‘qnashuviga oid muammolarni aniqlaydi.

Ular alohida rasmiy vakolat berilmagan holatda Bosh muharrirning yakuniy javobgarligini almashtirmaydi.

9. Mas’ul kotib va ma’muriy xodimlar

Mas’ul kotib va ma’muriy xodimlar:

• qo‘lyozmalarni qabul qiladi va ro‘yxatdan o‘tkazadi;
• texnik to‘liqlikni tekshiradi;
• mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar bilan aloqani yuritadi;
• tahririy jarayon muddatlarini nazorat qiladi;
• hujjatlar va yozishmalarni saqlaydi;
• jurnal sonlarini tayyorlashda ishtirok etadi.

Ma’muriy va texnik xodimlar qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha mustaqil ilmiy qaror qabul qilmaydi.

10. Tahrir hay’ati

Tahrir hay’ati ilmiy, strategik, maslahat va etik yordam ko‘rsatadi.

Uning vazifalari:

• jurnalning maqsadi, ilmiy qamrovi va ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha maslahat berish;
• ilmiy yo‘nalishlarning dolzarbligini baholash;
• malakali taqrizchilarni tavsiya qilish;
• zarur hollarda qo‘lyozmalarni baholashda ishtirok etish;
• murakkab ilmiy va etik masalalar bo‘yicha maslahat berish;
• jurnal siyosatlarini ko‘rib chiqish;
• xalqaro va institutsional hamkorlikni rivojlantirish;
• jurnal faoliyatini davriy baholashda ishtirok etish.

Tahrir hay’ati a’zoligi shaxsiy, institutsional yoki boshqa noilmiy manfaatlar asosida qarorga ta’sir qilish huquqini bermaydi.

11. Tahririy mustaqillik

Tahririy qarorlar faqat quyidagilar asosida qabul qilinadi:

• ilmiy sifat;
• originallik;
• metodologik ishonchlilik;
• jurnal maqsadi va ilmiy qamroviga muvofiqlik;
• natijalarning ishonchliligi;
• etik talablarga muvofiqlik;
• ilmiy hissaning aniqligi va ahamiyati.

Qarorlarga quyidagilar ta’sir qilmasligi kerak:

• muallifning ilmiy unvoni, lavozimi, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki ish joyi;
• Ta’sischi, Nashriyot, davlat organlari, moliyalashtiruvchilar, homiylar va reklama beruvchilarning bosimi;
• nashr to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod qilish;
• shaxsiy munosabat va institutsional manfaatlar;
• iqtibos, daromad, marketing yoki maqolalar soni bo‘yicha rejalar.

Ta’sischi va Nashriyot Bosh muharrir hamda tahririyatni asossiz tashqi aralashuvdan himoya qilishi kerak.

12. Muharrirlarni tayinlash, baholash va vakolatini tugatish

Muharrir va Tahrir hay’ati a’zolari:

• jurnal ilmiy qamroviga mos malaka;
• ilmiy nashr va taqriz tajribasi;
• professional obro‘;
• tadqiqot halolligiga sodiqlik;
• tahririy vazifalarni bajarish qobiliyati;
• jiddiy manfaatlar to‘qnashuvining yo‘qligi

asosida tayinlanadi.

Ularning faoliyati davriy baholanadi.

Vakolat quyidagi holatlarda tugatilishi mumkin:

• uzoq muddatli faoliyatsizlik;
• vazifalarni muntazam bajarmaslik;
• maxfiylikni buzish;
• manfaatlar to‘qnashuvini yashirish;
• nashr etikasi talablarini jiddiy buzish;
• taqriz yoki qarorlarni manipulyatsiya qilish;
• yolg‘on professional ma’lumot taqdim etish;
• jurnal ilmiy yaxlitligiga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakat.

Muharrir jurnal siyosatiga mos, mustaqil va dalillarga asoslangan qarori uchungina lavozimidan ozod qilinmasligi kerak.

Vakolatni tugatish qarori asoslangan, hujjatlashtirilgan va manfaatlar to‘qnashuvisiz jarayonda qabul qilinishi kerak.

13. Manfaatlar to‘qnashuvi va chetlashtirish

Muharrir qo‘lyozma bilan bog‘liq haqiqiy, ehtimoliy yoki tashqi tomondan shunday ko‘rinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi kerak.

Muharrir quyidagi hollarda qo‘lyozmani boshqarmaydi:

• muallif yoki hammuallif bo‘lsa;
• tadqiqotda ishtirok etgan bo‘lsa;
• yaqinda muallif bilan hamkorlik qilgan bo‘lsa;
• xolislikka shubha tug‘diradigan tarzda bir tashkilotda ishlasa;
• rahbarlik, shogirdlik, oilaviy, shaxsiy, moliyaviy yoki tijoriy munosabat mavjud bo‘lsa;
• bevosita ilmiy nizo yoki raqobat mavjud bo‘lsa;
• xolislikka ta’sir qiluvchi boshqa aloqa mavjud bo‘lsa.

Manfaatdor muharrir taqrizchi tanlamaydi, ichki muhokamada qatnashmaydi va qarorga ta’sir qilmaydi. Qo‘lyozma mustaqil muharrirga o‘tkaziladi.

Batafsil tartib jurnalning Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati bilan belgilanadi.

14. Muharrir va Tahrir hay’ati a’zolarining maqolalari

Bosh muharrir, muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari, Nashriyot xodimlari yoki jurnalga yaqin aloqador shaxslarning maqolalariga imtiyoz berilmaydi.

Bunday maqolalar:

• mustaqil muharrir tomonidan boshqariladi;
• standart taqriz jarayonidan o‘tadi;
• kamida ikki mustaqil mutaxassis tomonidan baholanadi;
• maqola muallifi bo‘lgan muharrir ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi;
• muallifning tahririy lavozimi haqida tegishli bayonotni o‘z ichiga oladi.

Bosh muharrir muallif bo‘lsa, to‘liq jarayon va yakuniy qaror mustaqil katta muharrir, Tahrir hay’ati a’zosi yoki tashqi malakali muharrirga topshiriladi.

15. Shikoyat va apellyatsiyalar

Shikoyat va apellyatsiyalar adolatli, maxfiy va mustaqil tarzda ko‘rib chiqiladi.

Bahsli qarorda ishtirok etgan yoki manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs murojaatni tekshirmaydi va yakuniy qaror qabul qilmaydi.

Bosh muharrir ustidan shikoyat mustaqil katta Tahrir hay’ati a’zosi, mustaqil nazorat ostidagi Nashriyot vakili, Ta’sischining vakolatli vakili yoki tashqi maslahatchiga beriladi.

Nashriyot ustidan shikoyat bahsli harakatdan mustaqil bo‘lgan shaxs yoki organ tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Batafsil tartib jurnalning Shikoyat va apellyatsiyalar siyosati bilan belgilanadi.

16. Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar

Maxsus sonlar, tematik to‘plamlar va taklif etilgan muharrirlar rahbarligida tayyorlangan materiallar Bosh muharrirning umumiy nazorati ostida qolishi kerak.

Ular:

• jurnalning maqsadlari va ilmiy qamroviga muvofiq bo‘lishi;
• odatiy sonlardagi materiallar bilan bir xil ilmiy, etik va taqriz talablariga rioya qilishi;
• shaxsi, ish joyi, akademik malakasi, nashr faoliyati va tegishli professional tajribasi tekshirilgan hamda tasdiqlangan taklif etilgan muharrirlarnigina tayinlashi;
• manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilish va tegishli tarzda boshqarishni ta’minlashi;
• malakali taqrizchilarni mustaqil ravishda tanlashni ta’minlashi;
• taklif etilgan muharrirlarning o‘z qo‘lyozmalarini tahririy baholash jarayonini boshqarishi yoki unga ta’sir ko‘rsatishiga yo‘l qo‘ymasligi;
• taklif etilgan muharrirlar yoki ularning yaqin hammualliflari tomonidan taqdim etilgan qo‘lyozmalar tegishli taklif etilgan muharrir ishtirokisiz mustaqil muharrir tomonidan ko‘rib chiqilishini ta’minlashi;
• maxsus son tarkibida nashr etilgan barcha maqolalarni maqola sahifasida, mundarijada va nashr qilingan sonda maxsus son materiali sifatida aniq belgilashi;
• taklif etilgan muharrirlar muallif yoki hammuallif bo‘lgan maqolalar maxsus sonda nashr etilgan maqolalar umumiy sonining 25%idan oshmasligini ta’minlashi;
• sifat, etika, taqriz jarayonining halolligi yoki manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq xavotirlar yuzaga kelganda Bosh muharrirga maxsus son jarayonini ko‘rib chiqish, cheklash, vaqtincha to‘xtatish yoki tugatish vakolatini berishi kerak.

Taklif etilgan muharrir maxsus sonni tayyorlash jarayonini muvofiqlashtirishi mumkin, biroq qo‘lyozmalarni yakuniy qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha cheklanmagan vakolatga ega bo‘lmasligi kerak. Yakuniy tahririy javobgarlik Bosh muharrir zimmasida qoladi.

Ushbu talablar jurnalning Taqriz siyosati, Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati hamda Tahririy boshqaruv va tahririy mustaqillik siyosati bilan birgalikda qo‘llaniladi.

17. Hujjatlashtirish va hisobdorlik

Tahririy qarorlar jurnalning elektron tahririy tizimida hujjatlashtiriladi.

Jurnal quyidagilar bo‘yicha tegishli yozuvlarni saqlaydi:

• qo‘lyozmani muharrirga biriktirish;
• taqrizchi takliflari va taqrizlar;
• muharrir tavsiyalari;
• manfaatlar to‘qnashuvi deklaratsiyalari;
• chetlashtirish va qayta biriktirish;
• qabul va rad etish qarorlari;
• shikoyat va apellyatsiyalar;
• tuzatish, retraction va boshqa postpublikatsion harakatlar.

Maxfiy yozuvlar faqat vakolatli shaxslarga taqdim etiladi.

18. Boshqa siyosatlar bilan bog‘liqlik

Ushbu siyosat quyidagi hujjatlar bilan birgalikda qo‘llaniladi:

• Tahrir hay’ati siyosati;
• Taqriz siyosati;
• Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati;
• Shikoyat va apellyatsiyalar siyosati;
• Nashr etikasi va noto‘g‘ri amaliyot to‘g‘risidagi bayonot;
• Qoidabuzarliklar haqidagi da’volar siyosati;
• Tuzatishlar, retraction va postpublikatsion yangilanishlar siyosati;
• Reklama va to‘g‘ridan-to‘g‘ri marketing siyosati;
• Maqolani qayta ishlash to‘lovi siyosati;
• Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar siyosati.