Tahrir hay’ati siyosati
Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnalining tahrir hay’ati mexanika va unga turdosh fan yo‘nalishlarida faoliyat yurituvchi, tegishli ilmiy malaka, nashr tajribasi va professional obro‘ga ega bo‘lgan olimlar hamda mutaxassislardan tashkil topadi.
Tahrir hay’ati jurnalning ilmiy yo‘nalishini rivojlantirish, nashr etiladigan materiallarning akademik sifatini ta’minlash, tahririy jarayonlarning xolisligi va mustaqilligini himoya qilish hamda xalqaro nashr etikasi talablariga rioya etilishiga ko‘maklashadi.
Tahrir hay’ati a’zolari, jumladan, quyidagi yo‘nalishlarda tegishli ilmiy tajribaga ega bo‘lishi mumkin:
- nazariy va amaliy mexanika;
- qattiq jismlar mexanikasi;
- suyuqlik va gaz mexanikasi;
- hisoblash mexanikasi;
- konstruksiyalar mexanikasi;
- dinamika, tebranishlar va barqarorlik;
- gidromexanika va gidrotexnik konstruksiyalar mexanikasi;
- mashinalar va mexanizmlar nazariyasi;
- transport, qishloq xo‘jaligi va to‘qimachilik mashinalari mexanikasi;
- materiallar mexanikasi va muhandislik materialshunosligi;
- mexanik tizimlarni modellashtirish, optimallashtirish va boshqarish;
- mexanika bilan bog‘liq boshqa muhandislik va fanlararo yo‘nalishlar.
Tahrir hay’atining maqsadi
Tahrir hay’atining asosiy maqsadi jurnalning ilmiy nufuzi, akademik sifati, tahririy mustaqilligi va xalqaro ilmiy hamjamiyatdagi mavqeyini mustahkamlashdan iborat.
Tahrir hay’ati jurnalning rivojlanish strategiyasi bo‘yicha tavsiyalar beradi, tahririy jarayonlarda ilmiy ekspertlikni ta’minlaydi va jurnalning maqsadi hamda mavzu doirasiga muvofiq yuqori sifatli tadqiqotlarni nashr etishga ko‘maklashadi.
Tahrir hay’atining asosiy vazifalari
Tahrir hay’ati a’zolari o‘z vakolatlari doirasida quyidagi vazifalarni bajaradi:
- jurnalning ilmiy yo‘nalishi va uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini shakllantirishga ko‘maklashish;
- jurnalning maqsadi va mavzu doirasini muntazam ravishda baholash;
- taqdim etilgan qo‘lyozmalarni dastlabki ilmiy baholashda ishtirok etish;
- tegishli malakaga ega mustaqil taqrizchilarni tavsiya etish;
- zarur hollarda qo‘lyozmalarni taqriz qilish;
- tahririy qarorlar uchun ilmiy va metodologik tavsiyalar berish;
- nashr etiladigan materiallarning originalligi, dolzarbligi, metodologik asoslanganligi va ilmiy ahamiyatini ta’minlashga ko‘maklashish;
- nashr etikasi, tadqiqot halolligi va jurnal siyosatlariga rioya etilishini qo‘llab-quvvatlash;
- ilmiy hamkorlik va xalqaro akademik aloqalarni rivojlantirish;
- jurnalga sifatli qo‘lyozmalarni jalb etishga ko‘maklashish;
- maxsus sonlar va mavzuli to‘plamlar bo‘yicha ilmiy takliflar berish;
- jurnalning xalqaro ko‘rinuvchanligi, ilmiy nufuzi va iqtiboslanish salohiyatini oshirishga ko‘maklashish;
- tahrir hay’ati yig‘ilishlari va maslahatlashuvlarida muntazam ishtirok etish.
Tahrir hay’ati a’zoligi jurnalga taqdim etilgan har bir qo‘lyozmani taqriz qilish majburiyatini anglatmaydi. Biroq a’zolar o‘z mutaxassislik sohasi doirasida jurnal faoliyatiga muntazam va mazmunli hissa qo‘shishi kutiladi.
Tahrir hay’ati tuzilmasi
Jurnalning tahririy tuzilmasi quyidagi lavozimlardan iborat bo‘lishi mumkin:
Bosh muharrir — Editor-in-Chief
Bosh muharrir:
- jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi;
- tahririy mustaqillikni himoya qiladi;
- jurnalning ilmiy yo‘nalishi va rivojlanish strategiyasini belgilaydi;
- tahrir hay’ati a’zolarini tanlash va ularning faoliyatini baholashda ishtirok etadi;
- murakkab ilmiy, etik yoki protsessual masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;
- qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega bo‘ladi.
Bosh muharrir qaror қабул қилишда taqrizchilar va muharrirlarning xulosalarini hisobga oladi, biroq yakuniy qaror uchun shaxsan javobgar hisoblanadi.
Bosh muharrir o‘rinbosari — Deputy Editor-in-Chief
Bosh muharrir o‘rinbosari:
- Bosh muharrirga jurnal faoliyatini boshqarishda ko‘maklashadi;
- tahririy jarayonlarni muvofiqlashtiradi;
- Bosh muharrir topshirig‘iga ko‘ra qo‘lyozmalarni boshqaradi;
- Bosh muharrir mavjud bo‘lmagan hollarda belgilangan vakolatlar doirasida uning vazifalarini bajaradi;
- jurnal siyosatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi.
Mas’ul kotib — Executive Secretary
Mas’ul kotib:
- qo‘lyozmalarni qabul qilish va ularning texnik to‘liqligini tekshirishni muvofiqlashtiradi;
- mualliflar, muharrirlar va taqrizchilar bilan tashkiliy aloqalarni olib boradi;
- taqriz va tahririy jarayonlarning muddatlarini nazorat qiladi;
- tahririy hujjatlar va yozishmalarni yuritadi;
- jurnal sonlarini tayyorlash bilan bog‘liq ma’muriy jarayonlarda ishtirok etadi.
Mas’ul kotib ilmiy qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha mustaqil yakuniy qaror qabul qilmaydi.
Yo‘nalish muharrirlari — Section yoki Associate Editors
Agar jurnal tomonidan tayinlangan bo‘lsa, yo‘nalish muharrirlari:
- o‘z mutaxassislik yo‘nalishiga tegishli qo‘lyozmalarni boshqaradi;
- taqrizchilarni tanlaydi va taqriz jarayonini nazorat qiladi;
- taqriz xulosalari va mualliflarning javoblarini baholaydi;
- Bosh muharrirga asoslantirilgan tahririy tavsiya taqdim etadi.
Tahrir hay’ati a’zolari — Editorial Board Members
Tahrir hay’ati a’zolari:
- jurnalning ilmiy rivojlanishiga maslahat va ekspertlik yordamini ko‘rsatadi;
- qo‘lyozmalarni baholash yoki taqriz qilishda ishtirok etadi;
- malakali taqrizchilarni tavsiya qiladi;
- jurnal siyosatlari va ilmiy ustuvorliklarini takomillashtirishga ko‘maklashadi;
- jurnalning akademik hamjamiyatdagi vakili sifatida faoliyat yuritadi.
Tahrir hay’ati a’zolarini tanlash
Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:
- jurnalning mavzu doirasiga mos ilmiy mutaxassislik;
- tegishli ilmiy daraja yoki unga tenglashtirilgan professional tajriba;
- tan olingan ilmiy nashrlardagi maqolalar va ilmiy faoliyat;
- taqriz va tahririy jarayonlar bo‘yicha tajriba;
- tadqiqot va nashr etikasi tamoyillariga sodiqlik;
- professional obro‘ va ilmiy halollik;
- jurnal faoliyatida muntazam ishtirok etish imkoniyati;
- jurnalning geografik va institutsional xilma-xilligiga hissa qo‘shish salohiyati.
Tahrir hay’ati tarkibini shakllantirishda turli mamlakatlar, ilmiy maktablar, muassasalar, fan yo‘nalishlari va kasbiy tajriba bosqichlarining munosib vakilligi hisobga olinadi.
Tahrir hay’ati faqat bitta muassasa yoki tor doiradagi ilmiy guruh vakillaridan shakllantirilmasligi kerak.
Tayinlash va rozilik
Tahrir hay’ati a’zosi jurnalga qo‘shilishidan oldin:
- o‘zining to‘liq ismi va familiyasi;
- ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;
- lavozimi;
- tashkiloti va mamlakati;
- institutsional elektron pochta manzili;
- ORCID identifikatori, agar mavjud bo‘lsa;
- ilmiy faoliyati va mutaxassisligi haqidagi ma’lumotlarni taqdim etishi kerak.
Har bir nomzod tahrir hay’ati tarkibida ishlashga aniq rozilik bildirishi va jurnal saytida o‘zining professional ma’lumotlari e’lon qilinishiga rozilik berishi kerak.
Shaxs uning oldindan olingan roziligisiz tahrir hay’ati a’zosi sifatida ko‘rsatilishi mumkin emas.
Vakolat muddati
Tahrir hay’ati a’zolari jurnal tomonidan belgilangan muddatga tayinlanishi mumkin. Ularning vakolati faol ishtiroki, ilmiy hissasi va jurnal talablariga rioya etishiga qarab uzaytirilishi mumkin.
Tahrir hay’ati tarkibi uning dolzarbligi, fanlararo va xalqaro vakilligi hamda jurnal ehtiyojlariga muvofiqligini ta’minlash maqsadida davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.
Tahririy mustaqillik
Tahrir hay’ati faoliyati ilmiy xolislik, shaffoflik, maxfiylik va tahririy mustaqillik tamoyillariga asoslanadi.
Qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlar faqat quyidagi mezonlarga asoslanadi:
- ilmiy sifat;
- originallik;
- metodologik asoslanganlik;
- jurnal mavzu doirasiga muvofiqlik;
- natijalarning ishonchliligi;
- ilmiy va amaliy ahamiyat;
- nashr etikasi talablariga muvofiqlik.
Tahririy qarorlarga muallifning lavozimi, ilmiy unvoni, institutsional mansubligi, millati, fuqaroligi, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki boshqa shaxsiy xususiyatlari ta’sir qilmasligi kerak.
Nashriyotchi, muassis, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, davlat organlari, tijorat tashkilotlari yoki boshqa manfaatdor tomonlar alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlarga aralashmasligi kerak.
Manfaatlar to‘qnashuvi
Tahrir hay’ati a’zolari o‘z faoliyatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan har qanday haqiqiy, ehtimoliy yoki taxmin qilinadigan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi shart.
Manfaatlar to‘qnashuvi quyidagilar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:
- muallif bilan yaqindagi hammualliflik yoki hamkorlik;
- bir tashkilotda ishlash;
- ilmiy rahbarlik yoki shogirdlik munosabatlari;
- shaxsiy yoki oilaviy munosabatlar;
- moliyaviy manfaatlar;
- professional nizolar;
- bevosita ilmiy raqobat;
- qo‘lyozmani tayyorlash yoki tadqiqotni amalga oshirishda ishtirok etish.
Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lgan tahrir hay’ati a’zosi tegishli qo‘lyozmani ko‘rib chiqish, taqrizchilarni tanlash, ichki muhokamada ishtirok etish yoki tahririy qaror qabul qilishdan chetlashtiriladi.
Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etgan qo‘lyozmalar
Tahrir hay’ati a’zolari jurnalga maqola taqdim etish huquqiga ega. Biroq ularning qo‘lyozmalari boshqa mualliflarning maqolalari bilan bir xil ilmiy, etik va taqriz talablariga bo‘ysunadi.
Tahrir hay’ati a’zosi muallif yoki hammuallif bo‘lgan qo‘lyozma:
- manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lmagan mustaqil muharrir tomonidan boshqariladi;
- kamida ikki nafar mustaqil ekspert tomonidan taqriz qilinadi;
- muallif bo‘lgan hay’at a’zosining ishtirokisiz baholanadi;
- hech qanday imtiyozli yoki tezlashtirilgan tartibda ko‘rib chiqilmaydi.
Muallif bo‘lgan hay’at a’zosi taqrizchilar shaxsi, maxfiy taqriz xulosalari yoki ichki tahririy muhokamalarga оддий muallifga taqdim etiladigan axborotdan tashqari kirish huquqiga ega bo‘lmaydi.
Maxfiylik
Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etilgan qo‘lyozmalar, taqrizchilar, mualliflar, tahririy muhokamalar va e’lon qilinmagan ma’lumotlarning maxfiyligini saqlashi shart.
Ular:
- qo‘lyozmani vakolatsiz shaxslar bilan ulashmasligi;
- e’lon qilinmagan ma’lumotlardan shaxsiy yoki kasbiy manfaatlar uchun foydalanmasligi;
- qo‘lyozmani jurnalning ruxsatisiz muhokama qilmasligi;
- maxfiy tahririy ma’lumotlarni oshkor qilmasligi kerak.
Maxfiylik majburiyati tahrir hay’ati a’zoligi tugaganidan keyin ham saqlanib qoladi.
Nashr etikasi va tadqiqot halolligi
Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi tamoyillarga rioya qilishi kerak:
- adolat va xolislik;
- tahririy mustaqillik;
- maxfiylik;
- manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilish;
- mualliflar va taqrizchilarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
- plagiat, ma’lumotlarni uydirma qilish va soxtalashtirishga yo‘l qo‘ymaslik;
- taqriz yoki iqtiboslarni manipulyatsiya qilishga qarshi kurashish;
- ilmiy va tahririy qarorlarning ishonchliligini ta’minlash.
Tahrir hay’ati a’zosi ehtimoliy qoidabuzarlikni aniqlasa, tegishli dalillarni saqlagan holda bu haqda Bosh muharrir yoki tahririyatga maxfiy ravishda xabar berishi kerak.
A’zo mualliflarni mustaqil ravishda tergov qilmasligi yoki uchinchi tomonlar bilan jurnalning ruxsatisiz bog‘lanmasligi kerak.
Ishtirok va faoliyatni baholash
Tahrir hay’ati a’zolaridan quyidagilar kutiladi:
- jurnal murojaatlariga oqilona muddatda javob berish;
- zarur hollarda taqriz yoki tahririy maslahat berish;
- o‘z professional ma’lumotlaridagi o‘zgarishlar haqida jurnalni xabardor qilish;
- tahrir hay’ati yig‘ilishlari va strategik muhokamalarda ishtirok etish;
- jurnal siyosatlari va etik talablariga rioya qilish;
- jurnalning ilmiy rivojlanishiga muntazam hissa qo‘shish.
Tahrir hay’ati a’zolarining faoliyati davriy ravishda baholanadi.
A’zolikni tugatish
Tahrir hay’ati a’zosi istalgan vaqtda tahririyatni yozma ravishda xabardor qilib, o‘z vakolatidan voz kechishi mumkin.
Jurnal quyidagi hollarda a’zolikni tugatishi mumkin:
- jurnal faoliyatida uzoq muddat ishtirok etmaslik;
- tahririy murojaatlarga muntazam javob bermaslik;
- manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilmaslik;
- maxfiylikni buzish;
- nashr etikasi yoki tadqiqot halolligi talablarini buzish;
- jurnal nomidan ruxsatsiz bayonotlar berish;
- soxta yoki chalg‘ituvchi professional ma’lumot taqdim etish;
- jurnalning ilmiy obro‘siga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakat;
- a’zoning ilmiy mutaxassisligi jurnal ehtiyojlariga endi mos kelmasligi.
A’zolikni tugatish to‘g‘risidagi qaror asoslantirilgan, adolatli va manfaatlar to‘qnashuvidan xoli tartibda qabul qilinadi.
Ochiqlik va shaffoflik
Jurnalning rasmiy veb-saytida tahrir hay’ati a’zolari haqidagi quyidagi ma’lumotlar e’lon qilinadi:
- to‘liq ism va familiya;
- tahririy lavozim;
- ilmiy daraja va ilmiy unvon;
- asosiy institutsional mansublik;
- shahar va mamlakat;
- ORCID identifikatori, agar mavjud bo‘lsa;
- institutsional profil yoki ilmiy profilga havola, agar mavjud bo‘lsa.
Tahrir hay’ati ro‘yxati dolzarb saqlanadi. Tashkiloti, lavozimi yoki boshqa professional ma’lumotlari o‘zgargan a’zolar bu haqda tahririyatni xabardor qilishi kerak.
Jurnal tahrir hay’ati tarkibiga kirmaydigan shaxslarni a’zo sifatida ko‘rsatmaydi va a’zolikdan chiqqan shaxslarning ma’lumotlarini o‘z vaqtida olib tashlaydi.
Tahrir hay’ati va taqrizchilar o‘rtasidagi farq
Tahrir hay’ati a’zoligi shaxsning jurnal uchun doimiy tahririy yoki maslahat vazifasini bajarishini anglatadi.
Taqrizchilar esa alohida qo‘lyozmalarni o‘z mutaxassisligi asosida mustaqil baholaydigan ekspertlardir.
Jurnal taqrizchilar ro‘yxatini tahrir hay’ati ro‘yxati sifatida ko‘rsatmaydi va ushbu ikki vazifa o‘rtasidagi farqni aniq saqlaydi.
Tashqi standartlar
Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnalining tahrir hay’ati faoliyati quyidagi standart va tamoyillarga asoslanadi:
- COPE Core Practices;
- COPE Editorial Board Participation Guidelines;
- COPEning tahririy mustaqillik bo‘yicha tavsiyalari;
- Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing;
- jurnalning Publication Ethics and Malpractice Statement hujjati;
- jurnalning Peer Review Policy hujjati;
- amaldagi milliy qonunchilik va xalqaro miqyosda tan olingan tadqiqot halolligi standartlari.
Siyosatni boshqarish
Ushbu siyosat 2026-yil 1-avgustdan kuchga kiradi va uning amaldagi etik standartlar hamda Uzbek Journal "Problems of Mechanics" jurnalining tahririy amaliyotiga muvofiqligini ta’minlash maqsadida davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.
Tahrir hay’ati faoliyati, a’zolik, manfaatlar to‘qnashuvi yoki tahririy mustaqillik bilan bog‘liq savollar va murojaatlar jurnal tahririyatiga instmechofficial@gmail.com elektron pochta manzili orqali yuborilishi kerak.
Barcha murojaatlar jurnalning amaldagi siyosatlari va tegishli COPE tavsiyalariga muvofiq ko‘rib chiqiladi.